Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 21186
[~ID] => 21186
[NAME] => Той першы жах і сёння ў іх памяці
[~NAME] => Той першы жах і сёння ў іх памяці
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[DETAIL_TEXT] => 
Першыя дні вайны. Землякоў, якія на свае вочы бачылі, памятаюць пачатак акупацыі, якія перажылі жах раптоўных бамбёжак, сярод нас усё менш. Тады, раніцай у нядзелю 22 чэрвеня, ніхто не ведаў, чаму равуць у нашым небе чужыя самалёты з чорнымі крыжамі на крылах і кідаюць на нашу зямлю бомбы. Гэтае страшнае слова – “Вайна!” – не прагучала яшчэ ўслых. А ўжо палалі аэрадромы ў Кватарах, Росі, Барысаўшчыне, Чарлёне, пад Шчучынам. Нядаўна па рэспубліканскім тэлебачанні расказвалася пра гэта.
Мне пашанцавала на днях пазнаёміцца і гутарыць з жыхаром вёскі Кулікі нашага раёна Каральенам Стэфанавічам Малішэўскім. У 41-м гэты чалавек жыў на хутары каля былога панскага двара Барысаўшчына. Там яшчэ заставаўся палац, розныя гаспадарчыя пабудовы, досыць вялікі бровар, чваракі для парабкаў.
— Мой татка ў 38-м годзе купіў у пана дзесяць гектараў зямлі і 5 гектараў лесу (мы да гэтага часу ў Польшчы жылі). Дык вось, хутар наш стаяў каля самага лесу. Сям’я ў таткі вялікая была: сямёра дзяцей. У 41-м мне было пяць гадоў. Вядома, мала што помню з пачатку вайны, а вось той жах, калі у нядзельку раніцай фашысты бамбілі аэрадром – ён быў непадалёку ад Барысаўшчыны – не мог не ўрэзацца ў дзіцячую памяць.
— Хавайцеся ў панскі склеп. – крычалі людзі, і ўсе пабеглі туды.
Самалёты раўлі, зніжаючыся да самай зямлі, так, што закладвала вушы. Фашысты бамбілі аэрадром. Я сам не помню, але потым бацькі і чужыя людзі расказвалі, як гэта было страшна. Казалі, што палова самалётаў рамантавалася – яны былі ў разабраным стане. А лётчыкі, казалі, вечарам у суботу атрымалі “увольнительную” і былі ноччу ў бліжняй вёсцы Кулёўшчына на танцах. Сонныя, у сподняй бялізне, выскоквалі яны з казармы і беглі да самалётаў.
Людзі ўспаміналі, што дваім лётчыкам, машыны якіх былі не разабраныя, удалося падняць іх у паветра і ўвязацца ў бой з фашыстамі. Адзін з нашых пілотаў загінуў. Яго пахавалі непадалёку ў лесе, паставілі крыж. Помню тую адзінокую магілку, да яе людзі насілі кветкі.
Слухаючы расказ Каральяна Стэфанавіча, я ўспомніла аб раней прачытаным пра тое, як бясстрашна ўздымалі пад бамбёжкай свае самалёты і лётчыкі на аэрадроме пад Шчучынам. Над вёскай Дзембрава быў збіты фашысцкі пілот-ас, які ваяваў у небе над Іспаніяй. А вось што ўспамінае жыхар Вялікай Бераставіцы Анатоль Уладзіміравіч Зданчук, ураджэнец вёскі Эймінаўцы:
— Было гэта на другі ці трэці дзень вайны. Нашы войскі адступалі, у тым ліку і па тагачаснай дарозе ваеннага значэння Бераставіца – Ваўкавыск, якая ішла цераз вёску Бераставічаны на Шылавічы.
Нашы салдаты прабіраліся лясамі, і фашысты абстрэльвалі іх з паветра, апускаліся падчас зусім нізка. І вось у разгар такога “палявання” жыхары Бераставічан і навакольных вёсак сталі сведкамі таго, як быў збіты фашысцкі самалёт. Нашы байцы адкрылі агонь са стралковай зброі. Задыміўся правы матор варожай машыны, і яна пачала на страшэннай хуткасці – мы з татам таксама бачылі гэта – зніжацца. Непадалёку ад хутара Рымарчыкаў, на полі, нямецкія лётчыкі ўсё ж здолелі пасадзіць самалёт. Як потым расказвалі хутаране, абодва пілоты выскачылі з кабіны і пачалі пяском тушыць агонь. А яшчэ нешта выцягвалі з машыны і хавалі ў недалёкім ад гэтага месца хмызняку.
Нашы байцы беглі, страляючы, у бок таго самалёта. Немцы, аднак, зніклі ў Сямёнаўскім лесе. Толькі ўратавацца ім усё ж не ўдалося. Казалі людзі, што на двор аднаго з хутароў ускочылі двое нейкіх саладат у чырвонаармейскіх шынялях. А якраз у той час там былі яшчэ нашы ваенныя. І адразу разгледзелі, што з-пад шынялёў тых выглядвае каўнер з фашысцкімі знакамі адрознення. Немцаў узялі ў палон і кудысьці павялі.
А самалёт той стаяў на полі ўсю вайну. Пакрысе яго расцягнулі сяляне – у гаспадарцы дбайнага гаспадара ўсё згадзіцца. Помню, пасля вайны мы з сябрукамі аднеслі ў краму алюміневае крыло – нам за яго далі грошы на прысмакі...
Мая добрая знаёмая, жыхарка вёскі Дзявяткі, Марыя Іванаўна Здунэк, пры сустрэчах зноў і зноў вяртаецца ва ўспамінах пра тое, як фашысты бамбілі аэрадром у Кватарах і чыгунку. Хутар, дзе жыла Марыя Іванаўна, стаяў якраз паблізу чыгуначнага палатна.
— На аэрадроме цяжка вухкала і дым уздымаўся да неба, - расказвала Марыя Іванаўна. – Людзі з жахам думалі: Божа, хто ж там уцалее пад такой бамбёжкай? А тут пачалося яшчэ адно пекла. Самалёты з чорнымі крыламі пачалі нізка раўсці над чыгункай, бамбіць цягнік, які ішоў у Ваўкавыск. А па людзях, якія разбягаліся з вагонаў, лётчыкі страчылі з кулямётаў. Надта многа там было маладых мам з дзецьмі: поезд ішоў з Чырвонага Бору, што пад Беластокам, там, казалі, стаяла вельмі вялікая ваенная часць. І гэта эвакуіраваліся сем’і ваеннаслужачых, ехалі і самі салдаты. Лес быў далёка, з кіламетр, а па баках чыгункі – пасадкі елак. Людзі хаваліся і тут, і ў полі, у пасевах. Многія мамы былі забіты, засталіся адны дзеткі. Сям’я Акудовічаў выратавала дзяўчынку, якую ледзь жывой знайшлі ў мурашніку. Многа хто ўзяў тады сіротак. Палуянчыкі з Гарбачоў узялі хлопчыка, у добрых людзей у Ятаўтах расла дзяўчынка. У Карчэўскіх – на кляпацкім хутары – гадаваўся хлопчык Валодзя, людзі выратавалі і дзяўчынку Ніну. А мой татка знайшоў каля чыгункі, у елачках, мёртвае дзіцятка, помню, як хавалі яго і плакалі.
У Марыі Іванаўны ўжо вельмі шаноўны ўзрост, яна перажыла нямала нягод, але ўспаміны пра пачатак вайны – самыя жудасныя для яе. Той першы жах, тая бамбёжка і людская смерць і сёння перад вачамі. Самае галоўнае – гэта спакой на зямлі, лічыць жанчына. Бо твар у вайны надта ж страшны.
Марыя Драпеза
[~DETAIL_TEXT] => Першыя дні вайны. Землякоў, якія на свае вочы бачылі, памятаюць пачатак акупацыі, якія перажылі жах раптоўных бамбёжак, сярод нас усё менш. Тады, раніцай у нядзелю 22 чэрвеня, ніхто не ведаў, чаму равуць у нашым небе чужыя самалёты з чорнымі крыжамі на крылах і кідаюць на нашу зямлю бомбы. Гэтае страшнае слова – “Вайна!” – не прагучала яшчэ ўслых. А ўжо палалі аэрадромы ў Кватарах, Росі, Барысаўшчыне, Чарлёне, пад Шчучынам. Нядаўна па рэспубліканскім тэлебачанні расказвалася пра гэта.
Мне пашанцавала на днях пазнаёміцца і гутарыць з жыхаром вёскі Кулікі нашага раёна Каральенам Стэфанавічам Малішэўскім. У 41-м гэты чалавек жыў на хутары каля былога панскага двара Барысаўшчына. Там яшчэ заставаўся палац, розныя гаспадарчыя пабудовы, досыць вялікі бровар, чваракі для парабкаў.
— Мой татка ў 38-м годзе купіў у пана дзесяць гектараў зямлі і 5 гектараў лесу (мы да гэтага часу ў Польшчы жылі). Дык вось, хутар наш стаяў каля самага лесу. Сям’я ў таткі вялікая была: сямёра дзяцей. У 41-м мне было пяць гадоў. Вядома, мала што помню з пачатку вайны, а вось той жах, калі у нядзельку раніцай фашысты бамбілі аэрадром – ён быў непадалёку ад Барысаўшчыны – не мог не ўрэзацца ў дзіцячую памяць.
— Хавайцеся ў панскі склеп. – крычалі людзі, і ўсе пабеглі туды.
Самалёты раўлі, зніжаючыся да самай зямлі, так, што закладвала вушы. Фашысты бамбілі аэрадром. Я сам не помню, але потым бацькі і чужыя людзі расказвалі, як гэта было страшна. Казалі, што палова самалётаў рамантавалася – яны былі ў разабраным стане. А лётчыкі, казалі, вечарам у суботу атрымалі “увольнительную” і былі ноччу ў бліжняй вёсцы Кулёўшчына на танцах. Сонныя, у сподняй бялізне, выскоквалі яны з казармы і беглі да самалётаў.
Людзі ўспаміналі, што дваім лётчыкам, машыны якіх былі не разабраныя, удалося падняць іх у паветра і ўвязацца ў бой з фашыстамі. Адзін з нашых пілотаў загінуў. Яго пахавалі непадалёку ў лесе, паставілі крыж. Помню тую адзінокую магілку, да яе людзі насілі кветкі.
Слухаючы расказ Каральяна Стэфанавіча, я ўспомніла аб раней прачытаным пра тое, як бясстрашна ўздымалі пад бамбёжкай свае самалёты і лётчыкі на аэрадроме пад Шчучынам. Над вёскай Дзембрава быў збіты фашысцкі пілот-ас, які ваяваў у небе над Іспаніяй. А вось што ўспамінае жыхар Вялікай Бераставіцы Анатоль Уладзіміравіч Зданчук, ураджэнец вёскі Эймінаўцы:
— Было гэта на другі ці трэці дзень вайны. Нашы войскі адступалі, у тым ліку і па тагачаснай дарозе ваеннага значэння Бераставіца – Ваўкавыск, якая ішла цераз вёску Бераставічаны на Шылавічы.
Нашы салдаты прабіраліся лясамі, і фашысты абстрэльвалі іх з паветра, апускаліся падчас зусім нізка. І вось у разгар такога “палявання” жыхары Бераставічан і навакольных вёсак сталі сведкамі таго, як быў збіты фашысцкі самалёт. Нашы байцы адкрылі агонь са стралковай зброі. Задыміўся правы матор варожай машыны, і яна пачала на страшэннай хуткасці – мы з татам таксама бачылі гэта – зніжацца. Непадалёку ад хутара Рымарчыкаў, на полі, нямецкія лётчыкі ўсё ж здолелі пасадзіць самалёт. Як потым расказвалі хутаране, абодва пілоты выскачылі з кабіны і пачалі пяском тушыць агонь. А яшчэ нешта выцягвалі з машыны і хавалі ў недалёкім ад гэтага месца хмызняку.
Нашы байцы беглі, страляючы, у бок таго самалёта. Немцы, аднак, зніклі ў Сямёнаўскім лесе. Толькі ўратавацца ім усё ж не ўдалося. Казалі людзі, што на двор аднаго з хутароў ускочылі двое нейкіх саладат у чырвонаармейскіх шынялях. А якраз у той час там былі яшчэ нашы ваенныя. І адразу разгледзелі, што з-пад шынялёў тых выглядвае каўнер з фашысцкімі знакамі адрознення. Немцаў узялі ў палон і кудысьці павялі.
А самалёт той стаяў на полі ўсю вайну. Пакрысе яго расцягнулі сяляне – у гаспадарцы дбайнага гаспадара ўсё згадзіцца. Помню, пасля вайны мы з сябрукамі аднеслі ў краму алюміневае крыло – нам за яго далі грошы на прысмакі...
Мая добрая знаёмая, жыхарка вёскі Дзявяткі, Марыя Іванаўна Здунэк, пры сустрэчах зноў і зноў вяртаецца ва ўспамінах пра тое, як фашысты бамбілі аэрадром у Кватарах і чыгунку. Хутар, дзе жыла Марыя Іванаўна, стаяў якраз паблізу чыгуначнага палатна.
— На аэрадроме цяжка вухкала і дым уздымаўся да неба, - расказвала Марыя Іванаўна. – Людзі з жахам думалі: Божа, хто ж там уцалее пад такой бамбёжкай? А тут пачалося яшчэ адно пекла. Самалёты з чорнымі крыламі пачалі нізка раўсці над чыгункай, бамбіць цягнік, які ішоў у Ваўкавыск. А па людзях, якія разбягаліся з вагонаў, лётчыкі страчылі з кулямётаў. Надта многа там было маладых мам з дзецьмі: поезд ішоў з Чырвонага Бору, што пад Беластокам, там, казалі, стаяла вельмі вялікая ваенная часць. І гэта эвакуіраваліся сем’і ваеннаслужачых, ехалі і самі салдаты. Лес быў далёка, з кіламетр, а па баках чыгункі – пасадкі елак. Людзі хаваліся і тут, і ў полі, у пасевах. Многія мамы былі забіты, засталіся адны дзеткі. Сям’я Акудовічаў выратавала дзяўчынку, якую ледзь жывой знайшлі ў мурашніку. Многа хто ўзяў тады сіротак. Палуянчыкі з Гарбачоў узялі хлопчыка, у добрых людзей у Ятаўтах расла дзяўчынка. У Карчэўскіх – на кляпацкім хутары – гадаваўся хлопчык Валодзя, людзі выратавалі і дзяўчынку Ніну. А мой татка знайшоў каля чыгункі, у елачках, мёртвае дзіцятка, помню, як хавалі яго і плакалі.
У Марыі Іванаўны ўжо вельмі шаноўны ўзрост, яна перажыла нямала нягод, але ўспаміны пра пачатак вайны – самыя жудасныя для яе. Той першы жах, тая бамбёжка і людская смерць і сёння перад вачамі. Самае галоўнае – гэта спакой на зямлі, лічыць жанчына. Бо твар у вайны надта ж страшны.
Марыя Драпеза
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => Той першы жах і сёння ў іх памяці
[~PREVIEW_TEXT] => Той першы жах і сёння ў іх памяці
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 42179
[TIMESTAMP_X] => 04.04.2025 14:06:21
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 239
[WIDTH] => 319
[FILE_SIZE] => 13688
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/13f
[FILE_NAME] => nn19zp6gwgwuw74qh4bvqwrogpf8hotv.jpg
[ORIGINAL_NAME] => 16832781.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => 3543430e9426f7a55cf7230619f67725
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/13f/nn19zp6gwgwuw74qh4bvqwrogpf8hotv.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/13f/nn19zp6gwgwuw74qh4bvqwrogpf8hotv.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/13f/nn19zp6gwgwuw74qh4bvqwrogpf8hotv.jpg
[ALT] => Той першы жах і сёння ў іх памяці
[TITLE] => Той першы жах і сёння ў іх памяці
)
[~DETAIL_PICTURE] => 42179
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 15:14:11
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 15:14:11
[ACTIVE_FROM_X] => 2011-06-13 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2011-06-13 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 13.06.2011
[~ACTIVE_FROM] => 13.06.2011
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D1%82%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B-%D0%B6%D0%B0%D1%85-%D1%96-%D1%81%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%9E-%D1%96%D1%85-%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%86%D1%96/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D1%82%D0%BE%D0%B9-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%8B-%D0%B6%D0%B0%D1%85-%D1%96-%D1%81%D1%91%D0%BD%D0%BD%D1%8F-%D1%9E-%D1%96%D1%85-%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8F%D1%86%D1%96/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => той-першы-жах-і-сёння-ў-іх-памяці
[~CODE] => той-першы-жах-і-сёння-ў-іх-памяці
[EXTERNAL_ID] => 21186
[~EXTERNAL_ID] => 21186
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 13.06.2011
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Той першы жах і сёння ў іх памяці
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Той першы жах і сёння ў іх памяці
[ELEMENT_META_TITLE] => Той першы жах і сёння ў іх памяці
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Общество
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => Першыя дні вайны Землякоў, якія на свае вочы бачылі, памятаюць пачатак акупацыі, якія перажылі жах раптоўных бамбёжак, сярод нас усё менш.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Той першы жах і сёння ў іх памяці
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[~TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 10
[~ID] => 10
[CODE] => obshchestvo
[~CODE] => obshchestvo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Общество
[~NAME] => Общество
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Общество
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Общество
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/obshchestvo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => Той першы жах і сёння ў іх памяці
[BROWSER_TITLE] => Той першы жах і сёння ў іх памяці
[KEYWORDS] => Общество
[DESCRIPTION] => Першыя дні вайны Землякоў, якія на свае вочы бачылі, памятаюць пачатак акупацыі, якія перажылі жах раптоўных бамбёжак, сярод нас усё менш.
)
)
13.06.2011
Той першы жах і сёння ў іх памяці
Першыя дні вайны. Землякоў, якія на свае вочы бачылі, памятаюць пачатак акупацыі, якія перажылі жах раптоўных бамбёжак, сярод нас усё менш. Тады, раніцай у нядзелю 22 чэрвеня, ніхто не ведаў, чаму равуць у нашым небе чужыя самалёты з чорнымі крыжамі на крылах і кідаюць на нашу зямлю бомбы. Гэтае страшнае слова – “Вайна!” – не прагучала яшчэ ўслых. А ўжо палалі аэрадромы ў Кватарах, Росі, Барысаўшчыне, Чарлёне, пад Шчучынам. Нядаўна па рэспубліканскім тэлебачанні расказвалася пра гэта.
Мне пашанцавала на днях пазнаёміцца і гутарыць з жыхаром вёскі Кулікі нашага раёна Каральенам Стэфанавічам Малішэўскім. У 41-м гэты чалавек жыў на хутары каля былога панскага двара Барысаўшчына. Там яшчэ заставаўся палац, розныя гаспадарчыя пабудовы, досыць вялікі бровар, чваракі для парабкаў.
— Мой татка ў 38-м годзе купіў у пана дзесяць гектараў зямлі і 5 гектараў лесу (мы да гэтага часу ў Польшчы жылі). Дык вось, хутар наш стаяў каля самага лесу. Сям’я ў таткі вялікая была: сямёра дзяцей. У 41-м мне было пяць гадоў. Вядома, мала што помню з пачатку вайны, а вось той жах, калі у нядзельку раніцай фашысты бамбілі аэрадром – ён быў непадалёку ад Барысаўшчыны – не мог не ўрэзацца ў дзіцячую памяць.
— Хавайцеся ў панскі склеп. – крычалі людзі, і ўсе пабеглі туды.
Самалёты раўлі, зніжаючыся да самай зямлі, так, што закладвала вушы. Фашысты бамбілі аэрадром. Я сам не помню, але потым бацькі і чужыя людзі расказвалі, як гэта было страшна. Казалі, што палова самалётаў рамантавалася – яны былі ў разабраным стане. А лётчыкі, казалі, вечарам у суботу атрымалі “увольнительную” і былі ноччу ў бліжняй вёсцы Кулёўшчына на танцах. Сонныя, у сподняй бялізне, выскоквалі яны з казармы і беглі да самалётаў.
Людзі ўспаміналі, што дваім лётчыкам, машыны якіх былі не разабраныя, удалося падняць іх у паветра і ўвязацца ў бой з фашыстамі. Адзін з нашых пілотаў загінуў. Яго пахавалі непадалёку ў лесе, паставілі крыж. Помню тую адзінокую магілку, да яе людзі насілі кветкі.
Слухаючы расказ Каральяна Стэфанавіча, я ўспомніла аб раней прачытаным пра тое, як бясстрашна ўздымалі пад бамбёжкай свае самалёты і лётчыкі на аэрадроме пад Шчучынам. Над вёскай Дзембрава быў збіты фашысцкі пілот-ас, які ваяваў у небе над Іспаніяй. А вось што ўспамінае жыхар Вялікай Бераставіцы Анатоль Уладзіміравіч Зданчук, ураджэнец вёскі Эймінаўцы:
— Было гэта на другі ці трэці дзень вайны. Нашы войскі адступалі, у тым ліку і па тагачаснай дарозе ваеннага значэння Бераставіца – Ваўкавыск, якая ішла цераз вёску Бераставічаны на Шылавічы.
Нашы салдаты прабіраліся лясамі, і фашысты абстрэльвалі іх з паветра, апускаліся падчас зусім нізка. І вось у разгар такога “палявання” жыхары Бераставічан і навакольных вёсак сталі сведкамі таго, як быў збіты фашысцкі самалёт. Нашы байцы адкрылі агонь са стралковай зброі. Задыміўся правы матор варожай машыны, і яна пачала на страшэннай хуткасці – мы з татам таксама бачылі гэта – зніжацца. Непадалёку ад хутара Рымарчыкаў, на полі, нямецкія лётчыкі ўсё ж здолелі пасадзіць самалёт. Як потым расказвалі хутаране, абодва пілоты выскачылі з кабіны і пачалі пяском тушыць агонь. А яшчэ нешта выцягвалі з машыны і хавалі ў недалёкім ад гэтага месца хмызняку.
Нашы байцы беглі, страляючы, у бок таго самалёта. Немцы, аднак, зніклі ў Сямёнаўскім лесе. Толькі ўратавацца ім усё ж не ўдалося. Казалі людзі, што на двор аднаго з хутароў ускочылі двое нейкіх саладат у чырвонаармейскіх шынялях. А якраз у той час там былі яшчэ нашы ваенныя. І адразу разгледзелі, што з-пад шынялёў тых выглядвае каўнер з фашысцкімі знакамі адрознення. Немцаў узялі ў палон і кудысьці павялі.
А самалёт той стаяў на полі ўсю вайну. Пакрысе яго расцягнулі сяляне – у гаспадарцы дбайнага гаспадара ўсё згадзіцца. Помню, пасля вайны мы з сябрукамі аднеслі ў краму алюміневае крыло – нам за яго далі грошы на прысмакі...
Мая добрая знаёмая, жыхарка вёскі Дзявяткі, Марыя Іванаўна Здунэк, пры сустрэчах зноў і зноў вяртаецца ва ўспамінах пра тое, як фашысты бамбілі аэрадром у Кватарах і чыгунку. Хутар, дзе жыла Марыя Іванаўна, стаяў якраз паблізу чыгуначнага палатна.
— На аэрадроме цяжка вухкала і дым уздымаўся да неба, - расказвала Марыя Іванаўна. – Людзі з жахам думалі: Божа, хто ж там уцалее пад такой бамбёжкай? А тут пачалося яшчэ адно пекла. Самалёты з чорнымі крыламі пачалі нізка раўсці над чыгункай, бамбіць цягнік, які ішоў у Ваўкавыск. А па людзях, якія разбягаліся з вагонаў, лётчыкі страчылі з кулямётаў. Надта многа там было маладых мам з дзецьмі: поезд ішоў з Чырвонага Бору, што пад Беластокам, там, казалі, стаяла вельмі вялікая ваенная часць. І гэта эвакуіраваліся сем’і ваеннаслужачых, ехалі і самі салдаты. Лес быў далёка, з кіламетр, а па баках чыгункі – пасадкі елак. Людзі хаваліся і тут, і ў полі, у пасевах. Многія мамы былі забіты, засталіся адны дзеткі. Сям’я Акудовічаў выратавала дзяўчынку, якую ледзь жывой знайшлі ў мурашніку. Многа хто ўзяў тады сіротак. Палуянчыкі з Гарбачоў узялі хлопчыка, у добрых людзей у Ятаўтах расла дзяўчынка. У Карчэўскіх – на кляпацкім хутары – гадаваўся хлопчык Валодзя, людзі выратавалі і дзяўчынку Ніну. А мой татка знайшоў каля чыгункі, у елачках, мёртвае дзіцятка, помню, як хавалі яго і плакалі.
У Марыі Іванаўны ўжо вельмі шаноўны ўзрост, яна перажыла нямала нягод, але ўспаміны пра пачатак вайны – самыя жудасныя для яе. Той першы жах, тая бамбёжка і людская смерць і сёння перад вачамі. Самае галоўнае – гэта спакой на зямлі, лічыць жанчына. Бо твар у вайны надта ж страшны.
Марыя Драпеза
