Array
(
[TAGS] =>
[~TAGS] =>
[ID] => 21020
[~ID] => 21020
[NAME] => “Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
[~NAME] => “Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[~IBLOCK_SECTION_ID] => 10
[DETAIL_TEXT] => 
У гэтым годзе мы будзем адзначаць трагічную дату -70 год з пачатку Вялікай Айчыннай вайны. 22 чэрвеня 1941 года страшэнная навала абрынулася на нашу зямлю, знішчыла і пакалечыла мільёны чалавечых лёсаў. І хоць гэтая вайна адгрымела даўно, яшчэ і сёння ў свеце ўспыхваюць ваенныя канфлікты, раздаюцца выбухі, гінуць людзі. Таму мы заўсёды павінны помніць аб тых страшных часах, каб не дапусціць іх паўтарэння ў будучым.
Сведкаў падзей Вялікай Айчыннай вайны з кожным годам становіцца ўсё менш, і трэба імкнуцца выкарыстаць кожную магчымасць, каб даць ім слова выказаць увесь жах і боль вайны.
Марыя Аляксандраўна Пазняк сама з Верхаўлян, там нарадзілася і вырасла, там пражыла практычна ўсё сваё жыццё. І толькі ў апошні час, калі стала падводзіць здароўе, дачка забрала яе ў Вялікую Бераставіцу. Тут, у кватэры, усе выгоды: і вада на месцы, і ацяпленне. Але баба Маня сумуе па сваёй хатцы і не раз кажа, што каб вочы трохі лепш бачылі ды ногі былі б мацнейшымі, дык і не сядзела б тут, а паехала б у свае Верхаўляны.
Марыі Аляксандраўне ідзе 84-ы год. У 1941, калі пачыналася вайна, яна была яшчэ 14– гадовым падлеткам. Вядома, за даўнасцю часу многае сцерлася з памяці, але забыць ваенныя гады проста немагчыма…
- Нас у сям’і было пяцёра дзяцей, - кажа баба Маня. – Я старэйшая, сястра Гандзя 12 гадкоў мела, а астатнія дзеці яшчэ меншыя, самаму малодшаму, Ванечку, толькі годзік споўніўся.
У той дзень, калі пачалася вайна, раніцай мы з бацькам выйшлі на загуменне. На вуліцы стаяў страшэнны гул ад самалётаў і недзе ў баку Крынак чуліся выбухі, стаяў чорны дым. Да нас падышоў сусед, і бацька яму кажа: “Мабыць, манеўры ідуць”. Сусед толькі сумна махнуў рукой: “Якія манеўры, чалавеча, скажы гэта дзіцяці, - і паказаў на мяне. – Гэта ж вайна, вайна…”
У абед ужо стала вядома, што пачалася вайна. Назаўтра ўсіх мужчын з вёскі забралі, але адправіць на фронт не паспелі: вораг ужо быў зусім блізка, і яны вярнуліся дадому.
Як уваходзілі немцы ў вёску, я не памятаю: мы ўсе, і дарослыя, і дзеці хаваліся ў скляпах. У самых Верхаўлянах немцаў не было, яны толькі час ад часу наязджалі. Памятаю, мы з мамай былі ў двары, а падышоў немец і кажа: “Эйма, эйма…” Бачыш, колькі часу прайшло, а і сёння памятаю тое нямецкае слова, гэта ён так вядро прасіў, каб каня напаіць.
За вёскай у нас гарадзішча, за ім недалёка альшына была, і там мужчыны коней пасвілі. Аднойчы з той альшыны партызаны немцаў абстралялі, забіць не забілі, але за гэта немцы ўсіх мужчын і хлопцаў з вёскі забралі і пагналі ў Саколку. Мама насіла татку перадачы, дык немец ёй так і сказаў, што за аднаго нашага вашых сто знішчым. Вось і знішчылі ўсіх нашых мужчын у Беластоку, і татку майго разам з імі. Засталася мама адна з пяццю дзецьмі на руках. Але і на гэтым беды нашы не закончыліся.
Праз нейкі час прыйшлі немцы ў вёску і пачалі ўсіх жанчын з дзецьмі з хат выганяць. Мама толькі і накінула коўдрачку на калыску з Ванечкам, так і пайшлі. А суседцы немец сказаў: “Бяры ўсё, што можаш, табе спатрэбіцца”.
Дык вось, выгналі нас з хат і вёску падпалілі. Колькі крыку і плачу было, табе не перадаць словамі. Хат з 40 было ў Верхаўлянах, усе пагарэлі, а куды людзям дзявацца? Мама з намі пайшла адразу ў Гольні, да татавай сястры, потым адзін час у Кордзіках жылі, затым зноў у Гольні вярнуліся. Доўга скіталіся па чужых вуглах. Ох, і нагараваліся мы, дзетачка… Не дай Бог каму такое перажыць. Маці і жабраваць прыходзілася, разам з адной такой жа гаротніцай ездзілі ў Навікі, хадзілі па хатах, каб хоць трохі чаго сабраць, каб дзеці з голаду не пагінулі.
Я каровы пасвіла, з сястрой і касіць прыходзілася. Нават дзядзька - сусед казаў, што не ўсе мужчыны так умеюць касіць, як мы, дзяўчаты. А што ж, усё даводзілася рабіць, бо старэйшай была.
Помню дзень, калі адыходзілі немцы: прачнуліся з ранку, выйшлі на вуліцу, а там ляжыць забіты конь і жанчына з Гольняў, відаць, выйшла на вуліцу і трапіла пад кулю, а немцаў ужо няма, пайшлі…
Пасляваенныя гады таксама не былі лёгкімі. Вярнуліся ў сваю вёску, пачалі адбудоўваць знішчаныя сядзібы. Спачатку жылі ў хляве, ён быў у нас гліняны, не зусім згарэў, паціхеньку будавалі хату, што людзі дапамагалі, а што і самім даводзілася.
Потым замуж пайшла, муж мой быў сірата, аддалі яму сваякі старэнькую хату, перавезлі мы яе ў Верхаўляны і пачалі абжывацца. Дачка нарадзілася, потым сын адразу за ёю. А мужа, Ваню майго, у армію забралі. Засталася я з дзеткамі малымі адна: дачцэ 2 годзіка, а сыну 7 месяцаў, а на работу ж хадзіць прыходзілася. Пакіну дзяцей дома адных, кажушок на падлозе рассцялю, есці на ім палажу і бягу на працу. Паесці дык яны паядуць, а спаць дачка на ложак залезе, бо крыху большая была, а сынок на падлозе пад сталом так і спіць. Нагараваліся і дзеткі мае…
Потым лягчэй стала, калі муж з арміі вярнуўся, ён шафёрам у калгасе працаваў, я на палявыя работы хадзіла, яшчэ двое дзетак нарадзілася. Усіх выгадавалі, на ногі паставілі. Ужо больш за дзесяць гадоў мінула, як няма майго Вані…
Усяго было ў жыцці, вядома, але хіба ж з вайной параўнаеш? Няма большай бяды і страху, як вайной жыць…
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара
[~DETAIL_TEXT] => У гэтым годзе мы будзем адзначаць трагічную дату -70 год з пачатку Вялікай Айчыннай вайны. 22 чэрвеня 1941 года страшэнная навала абрынулася на нашу зямлю, знішчыла і пакалечыла мільёны чалавечых лёсаў. І хоць гэтая вайна адгрымела даўно, яшчэ і сёння ў свеце ўспыхваюць ваенныя канфлікты, раздаюцца выбухі, гінуць людзі. Таму мы заўсёды павінны помніць аб тых страшных часах, каб не дапусціць іх паўтарэння ў будучым.
Сведкаў падзей Вялікай Айчыннай вайны з кожным годам становіцца ўсё менш, і трэба імкнуцца выкарыстаць кожную магчымасць, каб даць ім слова выказаць увесь жах і боль вайны.
Марыя Аляксандраўна Пазняк сама з Верхаўлян, там нарадзілася і вырасла, там пражыла практычна ўсё сваё жыццё. І толькі ў апошні час, калі стала падводзіць здароўе, дачка забрала яе ў Вялікую Бераставіцу. Тут, у кватэры, усе выгоды: і вада на месцы, і ацяпленне. Але баба Маня сумуе па сваёй хатцы і не раз кажа, што каб вочы трохі лепш бачылі ды ногі былі б мацнейшымі, дык і не сядзела б тут, а паехала б у свае Верхаўляны.
Марыі Аляксандраўне ідзе 84-ы год. У 1941, калі пачыналася вайна, яна была яшчэ 14– гадовым падлеткам. Вядома, за даўнасцю часу многае сцерлася з памяці, але забыць ваенныя гады проста немагчыма…
- Нас у сям’і было пяцёра дзяцей, - кажа баба Маня. – Я старэйшая, сястра Гандзя 12 гадкоў мела, а астатнія дзеці яшчэ меншыя, самаму малодшаму, Ванечку, толькі годзік споўніўся.
У той дзень, калі пачалася вайна, раніцай мы з бацькам выйшлі на загуменне. На вуліцы стаяў страшэнны гул ад самалётаў і недзе ў баку Крынак чуліся выбухі, стаяў чорны дым. Да нас падышоў сусед, і бацька яму кажа: “Мабыць, манеўры ідуць”. Сусед толькі сумна махнуў рукой: “Якія манеўры, чалавеча, скажы гэта дзіцяці, - і паказаў на мяне. – Гэта ж вайна, вайна…”
У абед ужо стала вядома, што пачалася вайна. Назаўтра ўсіх мужчын з вёскі забралі, але адправіць на фронт не паспелі: вораг ужо быў зусім блізка, і яны вярнуліся дадому.
Як уваходзілі немцы ў вёску, я не памятаю: мы ўсе, і дарослыя, і дзеці хаваліся ў скляпах. У самых Верхаўлянах немцаў не было, яны толькі час ад часу наязджалі. Памятаю, мы з мамай былі ў двары, а падышоў немец і кажа: “Эйма, эйма…” Бачыш, колькі часу прайшло, а і сёння памятаю тое нямецкае слова, гэта ён так вядро прасіў, каб каня напаіць.
За вёскай у нас гарадзішча, за ім недалёка альшына была, і там мужчыны коней пасвілі. Аднойчы з той альшыны партызаны немцаў абстралялі, забіць не забілі, але за гэта немцы ўсіх мужчын і хлопцаў з вёскі забралі і пагналі ў Саколку. Мама насіла татку перадачы, дык немец ёй так і сказаў, што за аднаго нашага вашых сто знішчым. Вось і знішчылі ўсіх нашых мужчын у Беластоку, і татку майго разам з імі. Засталася мама адна з пяццю дзецьмі на руках. Але і на гэтым беды нашы не закончыліся.
Праз нейкі час прыйшлі немцы ў вёску і пачалі ўсіх жанчын з дзецьмі з хат выганяць. Мама толькі і накінула коўдрачку на калыску з Ванечкам, так і пайшлі. А суседцы немец сказаў: “Бяры ўсё, што можаш, табе спатрэбіцца”.
Дык вось, выгналі нас з хат і вёску падпалілі. Колькі крыку і плачу было, табе не перадаць словамі. Хат з 40 было ў Верхаўлянах, усе пагарэлі, а куды людзям дзявацца? Мама з намі пайшла адразу ў Гольні, да татавай сястры, потым адзін час у Кордзіках жылі, затым зноў у Гольні вярнуліся. Доўга скіталіся па чужых вуглах. Ох, і нагараваліся мы, дзетачка… Не дай Бог каму такое перажыць. Маці і жабраваць прыходзілася, разам з адной такой жа гаротніцай ездзілі ў Навікі, хадзілі па хатах, каб хоць трохі чаго сабраць, каб дзеці з голаду не пагінулі.
Я каровы пасвіла, з сястрой і касіць прыходзілася. Нават дзядзька - сусед казаў, што не ўсе мужчыны так умеюць касіць, як мы, дзяўчаты. А што ж, усё даводзілася рабіць, бо старэйшай была.
Помню дзень, калі адыходзілі немцы: прачнуліся з ранку, выйшлі на вуліцу, а там ляжыць забіты конь і жанчына з Гольняў, відаць, выйшла на вуліцу і трапіла пад кулю, а немцаў ужо няма, пайшлі…
Пасляваенныя гады таксама не былі лёгкімі. Вярнуліся ў сваю вёску, пачалі адбудоўваць знішчаныя сядзібы. Спачатку жылі ў хляве, ён быў у нас гліняны, не зусім згарэў, паціхеньку будавалі хату, што людзі дапамагалі, а што і самім даводзілася.
Потым замуж пайшла, муж мой быў сірата, аддалі яму сваякі старэнькую хату, перавезлі мы яе ў Верхаўляны і пачалі абжывацца. Дачка нарадзілася, потым сын адразу за ёю. А мужа, Ваню майго, у армію забралі. Засталася я з дзеткамі малымі адна: дачцэ 2 годзіка, а сыну 7 месяцаў, а на работу ж хадзіць прыходзілася. Пакіну дзяцей дома адных, кажушок на падлозе рассцялю, есці на ім палажу і бягу на працу. Паесці дык яны паядуць, а спаць дачка на ложак залезе, бо крыху большая была, а сынок на падлозе пад сталом так і спіць. Нагараваліся і дзеткі мае…
Потым лягчэй стала, калі муж з арміі вярнуўся, ён шафёрам у калгасе працаваў, я на палявыя работы хадзіла, яшчэ двое дзетак нарадзілася. Усіх выгадавалі, на ногі паставілі. Ужо больш за дзесяць гадоў мінула, як няма майго Вані…
Усяго было ў жыцці, вядома, але хіба ж з вайной параўнаеш? Няма большай бяды і страху, як вайной жыць…
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара
[DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[~DETAIL_TEXT_TYPE] => html
[PREVIEW_TEXT] => “Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
[~PREVIEW_TEXT] => “Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
[PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[~PREVIEW_TEXT_TYPE] => html
[DETAIL_PICTURE] => Array
(
[ID] => 41849
[TIMESTAMP_X] => 04.04.2025 13:59:53
[MODULE_ID] => iblock
[HEIGHT] => 1244
[WIDTH] => 1218
[FILE_SIZE] => 850738
[CONTENT_TYPE] => image/jpeg
[SUBDIR] => iblock/30e
[FILE_NAME] => k3la2q68x2k4acpcfzz00wh6xuc4cxeu.jpg
[ORIGINAL_NAME] => IMG_14831.jpg
[DESCRIPTION] =>
[HANDLER_ID] =>
[EXTERNAL_ID] => c287ea22d6f6655b43031d744acbc616
[VERSION_ORIGINAL_ID] =>
[META] =>
[SRC] => /upload/iblock/30e/k3la2q68x2k4acpcfzz00wh6xuc4cxeu.jpg
[UNSAFE_SRC] => /upload/iblock/30e/k3la2q68x2k4acpcfzz00wh6xuc4cxeu.jpg
[SAFE_SRC] => /upload/iblock/30e/k3la2q68x2k4acpcfzz00wh6xuc4cxeu.jpg
[ALT] => “Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
[TITLE] => “Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
)
[~DETAIL_PICTURE] => 41849
[TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 15:13:52
[~TIMESTAMP_X] => 09.04.2025 15:13:52
[ACTIVE_FROM_X] => 2011-04-18 00:00:00
[~ACTIVE_FROM_X] => 2011-04-18 00:00:00
[ACTIVE_FROM] => 18.04.2011
[~ACTIVE_FROM] => 18.04.2011
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%BE%D1%85-%D1%96-%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%8F-%D0%B6-%D0%BC%D1%8B-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0/
[~DETAIL_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/%D0%BE%D1%85-%D1%96-%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%8F-%D0%B6-%D0%BC%D1%8B-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B0/
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[CODE] => ох-і-нагараваліся-ж-мы-дзетачка
[~CODE] => ох-і-нагараваліся-ж-мы-дзетачка
[EXTERNAL_ID] => 21020
[~EXTERNAL_ID] => 21020
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[LID] => s1
[~LID] => s1
[NAV_RESULT] =>
[NAV_CACHED_DATA] =>
[DISPLAY_ACTIVE_FROM] => 18.04.2011
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => “Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => “Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
[ELEMENT_META_TITLE] => “Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Общество
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => У гэтым годзе мы будзем адзначаць трагічную дату -70 год з пачатку Вялікай Айчыннай вайны 22 чэрвеня 1941 года страшэнная навала абрынулася на нашу зямлю, знішчыла і пакалечыла мільёны чалавечых лёсаў.
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => “Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
)
[FIELDS] => Array
(
[TAGS] =>
)
[PROPERTIES] => Array
(
[VIDEO] => Array
(
[ID] => 4
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => mpg, avi, wmv, mpeg, mpe, flv, mp4
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW] => Array
(
[ID] => 6
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в верхней карусели на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[AUTHOR] => Array
(
[ID] => 7
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Автор
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => AUTHOR
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Автор
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER] => Array
(
[ID] => 8
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[WATERMARKER_PREV] => Array
(
[ID] => 9
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Водяной знак в превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => WATERMARKER_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Водяной знак в превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DONT_SHOW_LIST] => Array
(
[ID] => 11
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DONT_SHOW_LIST
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Не отображать в карусели с разделами на главной
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[MAIN_SECTION] => Array
(
[ID] => 12
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Главный раздел
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => MAIN_SECTION
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Главный раздел
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[PHOTOGRAPHER] => Array
(
[ID] => 13
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Фотограф
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => PHOTOGRAPHER
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Фотограф
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[NASHE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 14
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => NASHE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] => video
[USER_TYPE_SETTINGS] => Array
(
[BUFFER_LENGTH] => 10
[CONTROLBAR] => bottom
[AUTOSTART] => N
[VOLUME] => 90
[SKIN] =>
[FLASHVARS] =>
[WMODE_FLV] => transparent
[BGCOLOR] => FFFFFF
[COLOR] => 000000
[OVER_COLOR] => 000000
[SCREEN_COLOR] => 000000
[SILVERVARS] =>
[WMODE_WMV] => windowless
[WIDTH] => 400
[HEIGHT] => 300
)
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YOUTUBE_VIDEO] => Array
(
[ID] => 15
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Наше видео ютуб
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YOUTUBE_VIDEO
[DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
[PROPERTY_TYPE] => S
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Наше видео ютуб
[~DEFAULT_VALUE] => https://www.youtube.com/embed/
)
[YES_WATERMARK] => Array
(
[ID] => 17
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[YES_WATERMARK_PREV] => Array
(
[ID] => 18
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Выводить водяной знак превью
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => YES_WATERMARK_PREV
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => L
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => C
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] =>
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[VALUE_ENUM_ID] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Выводить водяной знак превью
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
[DETAIL_PICTERS_NEW] => Array
(
[ID] => 19
[TIMESTAMP_X] => 2026-09-05 20:21:36
[IBLOCK_ID] => 1
[NAME] => Детальная картинка
[ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[CODE] => DETAIL_PICTERS_NEW
[DEFAULT_VALUE] =>
[PROPERTY_TYPE] => F
[ROW_COUNT] => 1
[COL_COUNT] => 30
[LIST_TYPE] => L
[MULTIPLE] => N
[XML_ID] =>
[FILE_TYPE] => jpg, gif, bmp, png, jpeg, webp
[MULTIPLE_CNT] => 5
[TMP_ID] =>
[LINK_IBLOCK_ID] => 0
[WITH_DESCRIPTION] => N
[SEARCHABLE] => N
[FILTRABLE] => N
[IS_REQUIRED] => N
[VERSION] => 1
[USER_TYPE] =>
[USER_TYPE_SETTINGS] => a:0:{}
[HINT] =>
[PROPERTY_VALUE_ID] =>
[VALUE] =>
[DESCRIPTION] =>
[VALUE_ENUM] =>
[VALUE_XML_ID] =>
[VALUE_SORT] =>
[~VALUE] =>
[~DESCRIPTION] =>
[~NAME] => Детальная картинка
[~DEFAULT_VALUE] =>
)
)
[DISPLAY_PROPERTIES] => Array
(
)
[IBLOCK] => Array
(
[ID] => 1
[~ID] => 1
[TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[~TIMESTAMP_X] => 05.09.2026 23:21:37
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[LID] => s1
[~LID] => s1
[CODE] => corporate_news_s1
[~CODE] => corporate_news_s1
[API_CODE] =>
[~API_CODE] =>
[REST_ON] => N
[~REST_ON] => N
[NAME] => Новости
[~NAME] => Новости
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[LIST_PAGE_URL] => /news/
[~LIST_PAGE_URL] => /news/
[DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[~DETAIL_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/#ELEMENT_CODE#/
[SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[~SECTION_PAGE_URL] => #SITE_DIR#/news/#SECTION_CODE_PATH#/
[CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[~CANONICAL_PAGE_URL] => https://beresta.by/news/corporate_news_s1/
[PICTURE] =>
[~PICTURE] =>
[DESCRIPTION] =>
[~DESCRIPTION] =>
[DESCRIPTION_TYPE] => text
[~DESCRIPTION_TYPE] => text
[RSS_TTL] => 24
[~RSS_TTL] => 24
[RSS_ACTIVE] => Y
[~RSS_ACTIVE] => Y
[RSS_FILE_ACTIVE] => N
[~RSS_FILE_ACTIVE] => N
[RSS_FILE_LIMIT] =>
[~RSS_FILE_LIMIT] =>
[RSS_FILE_DAYS] =>
[~RSS_FILE_DAYS] =>
[RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[~RSS_YANDEX_ACTIVE] => N
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[~TMP_ID] => c0e792eea55f78fdf2f56a185b80509e
[INDEX_ELEMENT] => Y
[~INDEX_ELEMENT] => Y
[INDEX_SECTION] => Y
[~INDEX_SECTION] => Y
[WORKFLOW] => N
[~WORKFLOW] => N
[BIZPROC] => N
[~BIZPROC] => N
[SECTION_CHOOSER] => L
[~SECTION_CHOOSER] => L
[LIST_MODE] =>
[~LIST_MODE] =>
[RIGHTS_MODE] => S
[~RIGHTS_MODE] => S
[SECTION_PROPERTY] => N
[~SECTION_PROPERTY] => N
[PROPERTY_INDEX] => N
[~PROPERTY_INDEX] => N
[VERSION] => 1
[~VERSION] => 1
[LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[~LAST_CONV_ELEMENT] => 0
[SOCNET_GROUP_ID] =>
[~SOCNET_GROUP_ID] =>
[EDIT_FILE_BEFORE] =>
[~EDIT_FILE_BEFORE] =>
[EDIT_FILE_AFTER] =>
[~EDIT_FILE_AFTER] =>
[SECTIONS_NAME] => Разделы
[~SECTIONS_NAME] => Разделы
[SECTION_NAME] => Раздел
[~SECTION_NAME] => Раздел
[ELEMENTS_NAME] => Элементы
[~ELEMENTS_NAME] => Элементы
[ELEMENT_NAME] => Элемент
[~ELEMENT_NAME] => Элемент
[FULLTEXT_INDEX] => N
[~FULLTEXT_INDEX] => N
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[LANG_DIR] => /
[~LANG_DIR] => /
[SERVER_NAME] => beresta.by
[~SERVER_NAME] => beresta.by
)
[SECTION] => Array
(
[PATH] => Array
(
[0] => Array
(
[ID] => 10
[~ID] => 10
[CODE] => obshchestvo
[~CODE] => obshchestvo
[XML_ID] =>
[~XML_ID] =>
[EXTERNAL_ID] =>
[~EXTERNAL_ID] =>
[IBLOCK_ID] => 1
[~IBLOCK_ID] => 1
[IBLOCK_SECTION_ID] =>
[~IBLOCK_SECTION_ID] =>
[SORT] => 500
[~SORT] => 500
[NAME] => Общество
[~NAME] => Общество
[ACTIVE] => Y
[~ACTIVE] => Y
[DEPTH_LEVEL] => 1
[~DEPTH_LEVEL] => 1
[SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[~SECTION_PAGE_URL] => /news/obshchestvo/
[IBLOCK_TYPE_ID] => news
[~IBLOCK_TYPE_ID] => news
[IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[~IBLOCK_CODE] => corporate_news_s1
[IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[~IBLOCK_EXTERNAL_ID] =>
[GLOBAL_ACTIVE] => Y
[~GLOBAL_ACTIVE] => Y
[IPROPERTY_VALUES] => Array
(
[SECTION_META_TITLE] => Общество
[SECTION_META_KEYWORDS] => Новости
[SECTION_META_DESCRIPTION] =>
[SECTION_PAGE_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_TITLE] => Общество
[ELEMENT_META_KEYWORDS] => Новости
[ELEMENT_META_DESCRIPTION] => .
[ELEMENT_PAGE_TITLE] => Общество
)
)
)
)
[SECTION_URL] => /news/obshchestvo/
[META_TAGS] => Array
(
[TITLE] => “Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
[BROWSER_TITLE] => “Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
[KEYWORDS] => Общество
[DESCRIPTION] => У гэтым годзе мы будзем адзначаць трагічную дату -70 год з пачатку Вялікай Айчыннай вайны 22 чэрвеня 1941 года страшэнная навала абрынулася на нашу зямлю, знішчыла і пакалечыла мільёны чалавечых лёсаў.
)
)
18.04.2011
“Ох, і нагараваліся ж мы, дзетачка…”
У гэтым годзе мы будзем адзначаць трагічную дату -70 год з пачатку Вялікай Айчыннай вайны. 22 чэрвеня 1941 года страшэнная навала абрынулася на нашу зямлю, знішчыла і пакалечыла мільёны чалавечых лёсаў. І хоць гэтая вайна адгрымела даўно, яшчэ і сёння ў свеце ўспыхваюць ваенныя канфлікты, раздаюцца выбухі, гінуць людзі. Таму мы заўсёды павінны помніць аб тых страшных часах, каб не дапусціць іх паўтарэння ў будучым.
Сведкаў падзей Вялікай Айчыннай вайны з кожным годам становіцца ўсё менш, і трэба імкнуцца выкарыстаць кожную магчымасць, каб даць ім слова выказаць увесь жах і боль вайны.
Марыя Аляксандраўна Пазняк сама з Верхаўлян, там нарадзілася і вырасла, там пражыла практычна ўсё сваё жыццё. І толькі ў апошні час, калі стала падводзіць здароўе, дачка забрала яе ў Вялікую Бераставіцу. Тут, у кватэры, усе выгоды: і вада на месцы, і ацяпленне. Але баба Маня сумуе па сваёй хатцы і не раз кажа, што каб вочы трохі лепш бачылі ды ногі былі б мацнейшымі, дык і не сядзела б тут, а паехала б у свае Верхаўляны.
Марыі Аляксандраўне ідзе 84-ы год. У 1941, калі пачыналася вайна, яна была яшчэ 14– гадовым падлеткам. Вядома, за даўнасцю часу многае сцерлася з памяці, але забыць ваенныя гады проста немагчыма…
- Нас у сям’і было пяцёра дзяцей, - кажа баба Маня. – Я старэйшая, сястра Гандзя 12 гадкоў мела, а астатнія дзеці яшчэ меншыя, самаму малодшаму, Ванечку, толькі годзік споўніўся.
У той дзень, калі пачалася вайна, раніцай мы з бацькам выйшлі на загуменне. На вуліцы стаяў страшэнны гул ад самалётаў і недзе ў баку Крынак чуліся выбухі, стаяў чорны дым. Да нас падышоў сусед, і бацька яму кажа: “Мабыць, манеўры ідуць”. Сусед толькі сумна махнуў рукой: “Якія манеўры, чалавеча, скажы гэта дзіцяці, - і паказаў на мяне. – Гэта ж вайна, вайна…”
У абед ужо стала вядома, што пачалася вайна. Назаўтра ўсіх мужчын з вёскі забралі, але адправіць на фронт не паспелі: вораг ужо быў зусім блізка, і яны вярнуліся дадому.
Як уваходзілі немцы ў вёску, я не памятаю: мы ўсе, і дарослыя, і дзеці хаваліся ў скляпах. У самых Верхаўлянах немцаў не было, яны толькі час ад часу наязджалі. Памятаю, мы з мамай былі ў двары, а падышоў немец і кажа: “Эйма, эйма…” Бачыш, колькі часу прайшло, а і сёння памятаю тое нямецкае слова, гэта ён так вядро прасіў, каб каня напаіць.
За вёскай у нас гарадзішча, за ім недалёка альшына была, і там мужчыны коней пасвілі. Аднойчы з той альшыны партызаны немцаў абстралялі, забіць не забілі, але за гэта немцы ўсіх мужчын і хлопцаў з вёскі забралі і пагналі ў Саколку. Мама насіла татку перадачы, дык немец ёй так і сказаў, што за аднаго нашага вашых сто знішчым. Вось і знішчылі ўсіх нашых мужчын у Беластоку, і татку майго разам з імі. Засталася мама адна з пяццю дзецьмі на руках. Але і на гэтым беды нашы не закончыліся.
Праз нейкі час прыйшлі немцы ў вёску і пачалі ўсіх жанчын з дзецьмі з хат выганяць. Мама толькі і накінула коўдрачку на калыску з Ванечкам, так і пайшлі. А суседцы немец сказаў: “Бяры ўсё, што можаш, табе спатрэбіцца”.
Дык вось, выгналі нас з хат і вёску падпалілі. Колькі крыку і плачу было, табе не перадаць словамі. Хат з 40 было ў Верхаўлянах, усе пагарэлі, а куды людзям дзявацца? Мама з намі пайшла адразу ў Гольні, да татавай сястры, потым адзін час у Кордзіках жылі, затым зноў у Гольні вярнуліся. Доўга скіталіся па чужых вуглах. Ох, і нагараваліся мы, дзетачка… Не дай Бог каму такое перажыць. Маці і жабраваць прыходзілася, разам з адной такой жа гаротніцай ездзілі ў Навікі, хадзілі па хатах, каб хоць трохі чаго сабраць, каб дзеці з голаду не пагінулі.
Я каровы пасвіла, з сястрой і касіць прыходзілася. Нават дзядзька - сусед казаў, што не ўсе мужчыны так умеюць касіць, як мы, дзяўчаты. А што ж, усё даводзілася рабіць, бо старэйшай была.
Помню дзень, калі адыходзілі немцы: прачнуліся з ранку, выйшлі на вуліцу, а там ляжыць забіты конь і жанчына з Гольняў, відаць, выйшла на вуліцу і трапіла пад кулю, а немцаў ужо няма, пайшлі…
Пасляваенныя гады таксама не былі лёгкімі. Вярнуліся ў сваю вёску, пачалі адбудоўваць знішчаныя сядзібы. Спачатку жылі ў хляве, ён быў у нас гліняны, не зусім згарэў, паціхеньку будавалі хату, што людзі дапамагалі, а што і самім даводзілася.
Потым замуж пайшла, муж мой быў сірата, аддалі яму сваякі старэнькую хату, перавезлі мы яе ў Верхаўляны і пачалі абжывацца. Дачка нарадзілася, потым сын адразу за ёю. А мужа, Ваню майго, у армію забралі. Засталася я з дзеткамі малымі адна: дачцэ 2 годзіка, а сыну 7 месяцаў, а на работу ж хадзіць прыходзілася. Пакіну дзяцей дома адных, кажушок на падлозе рассцялю, есці на ім палажу і бягу на працу. Паесці дык яны паядуць, а спаць дачка на ложак залезе, бо крыху большая была, а сынок на падлозе пад сталом так і спіць. Нагараваліся і дзеткі мае…
Потым лягчэй стала, калі муж з арміі вярнуўся, ён шафёрам у калгасе працаваў, я на палявыя работы хадзіла, яшчэ двое дзетак нарадзілася. Усіх выгадавалі, на ногі паставілі. Ужо больш за дзесяць гадоў мінула, як няма майго Вані…
Усяго было ў жыцці, вядома, але хіба ж з вайной параўнаеш? Няма большай бяды і страху, як вайной жыць…
Ірына МІКЛАШ, фота аўтара
