Кожны год 15 верасня бібліятэкары Беларусі – а з імі і чытачы – адзначаюць прафесійнае свята. Дзень бібліятэк з'явіўся ў краіне ў 2001 годзе. Дата святкавання абрана ў гонар дня заснавання Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі, галоўнага кнігасховішча краіны. Сёння ж аднак размова пойдзе не пра сучасную высокатэхналагічную бібліятэчную ўстанову, а пра невялічкую сельскую бібліятэку, якіх сотні па краіне і якія ў сваім населеным пункце з'яўляюцца падчас адзіным цэнтрам не толькі культурнага жыцця, але і ўвогуле зносін вяскоўцаў. Сюды прыходзяць не толькі па кнігі, але і паразмаўляць, атрымаць параду, з карысцю правесці вольны час. Напярэдадні свята я наведалася ў Масалянскую інтэграваную сельскую бібліятэку.

Беларуская мова –
у пашане
Бібліятэка і філіял па культурна-дасугавай дзейнасці ў аграгарадку Масаляны размяшчаюцца ў адным будынку. Гэта зручна і для вяскоўцаў, і для работнікаў культуры. Сёння ў сельскай мясцовасці бібліятэчную і клубную дзейнасць немагчыма пабудаваць без цеснага ўзаемадзеяння. Мяне сустракае бібліятэкар Ірына Канеўская (на здымку).

– Праходзьце, у нас пакуль ціха. Людзі хто на рабоце, хто ў грыбах альбо на бульбе. Але хутка пасля школьных заняткаў прыбягуць дзеці.
Сапраўды, восенню ў вяскоўцаў шмат клопатаў, таму і бібліятэку наведваюць менш, аднак, як адзначае Ірына Генрыкаўна, самыя актыўныя чытачы ўсё роўна знаходзяць час для візіту.
Ірына Канеўская працуе ў Масалянскай бібліятэцы 15 гадоў. Яе гісторыя не падобная на тыя, пра якія гавораць – марыла аб прафесіі з дзяцінства. Родам з Ваўкавыскага раёна, Ірына авалодала ў Гродне спецыяльнасцю “швачка-закройшчык”, выйшла замуж ў Масаляны, нарадзіла сына Андрэя і сутыкнулася з пытаннем, куды ж уладкавацца на работу. Якраз вызвалялася пасада бібліятэкара. Так Ірына трапіла ў новую для сябе прафесію.

Пры гэтым ёй прыйшлося адвучыцца ў Гродзенскім каледжы мастацтваў па спецыяльнасці «бібліятэказнаўства, бібліягра­фія».
– Не думала, што так адбудзецца ў маім жыцці, – распавядае Ірына Канеўская. – Аднак бібліятэчная справа мяне захапіла. Зносіны з людзьмі, знаходжанне ў пастаянным сацыяльным кантакце не сталі перашкодай, наадварот, з часам я ўпэўнілася – гэта маё. А вось што сапраўды мне падабалася з дзяцінства і ў што я з галавой акунулася падчас работы, дык гэта беларуская мова і літаратура. Жаданне вывучаць родную мову, чытаць беларускія творы ў свой час мне, як і маім аднакласнікам, прывілі ў Рэплеўскай школе, якая была беларускамоўнай. Не ведаю, што мяне больш кранае – асаблівая мілагучнасць, прыгажосць нашай мовы ці багатая палітра таленавітых беларускіх паэтаў і пісьменнікаў. Пэўна, і адно, і другое. За гады сваёй работы я з вялікай асалодай і задавальненнем размаўляю на беларускай мове, рыхтую беларускамоўныя сцэнарыі мерапрыемстваў для дзяцей і дарослых, правожу рэкламна-асветніцкую дзейнасць, накіраваную на папулярызацыю роднай мовы і літаратуры, у тым ліку ў рамках рэспубліканскага сацыяльна-адукацыйнага праекта “Чытаем па-беларуску”, сачу за навінкамі нашых сучасных аўтараў, чытаю сама і прапаноўваю творы сваім чытачам.

Формы змяняюцца,
сутнасць застаецца

Кніжны фонд Масалянскай інтэграванай сельскай бібліятэкі налічвае 8681 экзэмпляр кніг і перыядычных выданняў. Чытачоў тут 252 чалавекі. З іх 52 пенсіянеры і 58 дзяцей. Сёння гэта найбольш актыўная катэгорыя чытачоў. На маё пытанне, што змянілася ў бібліятэчным абслугоўванні за гады яе работы, Ірына Генрыкаўна адказвае:
– Раней непасрэдна бібліятэчнай справе мы надавалі больш увагі. Цяпер жа, у эпоху бурнага развіцця лічбавых тэхналогій, калі многія скептычна ставяцца да чытання кніг, а папяровыя выданні замянілі камп’ютары, планшэты, электронныя кнігі і смартфоны, бібліятэкі робяць акцэнт на інтэрактыўныя формы работы з насельніцтвам. У нас дзейнічаюць аматарскія аб’яднанні: дзіцячае “Пралеска” – для аматараў жывой прыроды, і “Ладачкі” – для пажылых людзей. Стала праводзіцца больш культурна-масавых мера­прыемстваў, накіраваных на папулярызацыю чытання, шматлікіх тэматычных сустрэч і гутарак, гучных чытанняў і гэтак далей. Сустрэчы з юнымі чытачамі праходзяць у гульнявой форме, каб стварыць для дзяцей спрыяльную атма­сферу, куды б ім хацелася вярнуцца зноў і зноў. Летам актыўна працавала дзіцячая пляцоўка. Пасля каранцінных абмежаванняў школьнікі засумавалі па зносінах і забаўляльных мерапрыемствах, а таму з задавальненнем праводзілі ў бібліятэцы свой вольны час.
Безумоўна, адзін бібліятэкар не справіцца з выхаваннем у дзіцяці звычкі чытаць. Тут важны прыклад у сям’і.
– І мне вельмі прыемна, што ў Масалянах ёсць сем’і, дзе прывіваецца любоў да кнігі, – адзначае Ірына Канеўская. – Гэта, напрыклад, сем’і Сяргея і Наталлі Жураўскіх, Аляксандра і Алены Масько, Алега і Вольгі Матусевічаў і іншых.
Дарэчы, малодшы сын Ірыны Сяргей таксама часты наведвальнік бібліятэкі і актыўны ўдзельнік усіх праводзімых мерапрыемстваў. Матуліна работа накладвае свой адбітак.

Да пажылых –
з асаблівай увагай

Работа з пажылымі ў апошнія гады стала прыярытэтнай. На вёсцы гэта актуальна. Людзей пенсійнага ўросту тут пражывае большасць. У Масалянскай бібліятэцы распрацавана спецыяльная праграма па рабоце з пажылымі чытачамі, якая ўключае не толькі пасяджэнні аматарскага аб’яднання “Ладачкі”, але і правядзенне шматлікіх выстаў, тэматычных прэзентацый і гутарак, а яшчэ наведванне пенсіянераў на даму.
– У Масалянах нямала актыўных чытачоў-пенсіянераў, – расказвае Ірына Генрыкаўна. – Гэта Зінаіда Паўлаўна Емельянчык, Яніна Вацлаваўна Дзямбіцкая, Вера Аляксандраўна Лоскат, Таццяна Іванаўна Панцэвіч, Валянціна Іванаўна Гузюк, Віталій Іосіфавіч Мазырка, Соф’я Уладзіміраўна Аўгус­ціновіч, Святлана Васільеўна Бандарчык, Станіслава Іосіфаўна Карко, Уладзімір Мікалаевіч Маратканаў, Зоя Збігнеўна Садаў­нічая, Марыя Парфёнаўна Сайчык, Анатолій Якаўлевіч Семянюк, Ядзвіга Генадзьеўна Сілкова, Яўгенія Іосіфаўна Станкевіч, Уладзімір Аляксандравіч і Ірына Іосіфаўна Вайцюк і шэраг іншых. У кожнага свае чытацкія перавагі – ад літаратуры беларускіх аўтараў да ваеннага, гістарычнага, дэтэк­тыўна-прыгодніцкага жанраў, перыёдыкі пра здароўе, сельскую гаспадарку, сад і агарод.
Дарэчы, на даму абслугоўваюцца і чытачы з катэгорыі інвалідаў. Напрыклад, шмат чытае Алена Зігмундаўна Баркоўская, папярэдне ўзгадняючы з бібліятэкарам па тэлефоне свае чытацкія пажаданні.

Не толькі бібліятэкар,
але і псіхолаг

Звычайна, пакуль бібліятэкар прапаноўвае літаратуру, афармляе фармуляр, чытачы дзеляцца навінамі: што дзе чулі, пра што даведаліся. Гэта непазбежна ў невялікім населеным пункце. Па словах Ірыны Канеўскай, яе праца сёння – не толькі выдаць кніжкі і часопісы, але і выслухаць чалавека, пагутарыць з ім, падказаць і параіць штосьці ў той ці іншай жыццёвай сітуацыі, часта накіраваць яго на пазітыўную хвалю, узняць настрой. У гэтым сэнсе прафесія сельскага бібліятэкара падобна прафесіі псіхолага. Яшчэ адна рэалія сённяшняга дня і асаблівасць бібліятэчнага абслугоўвання.
Можна шмат разважаць аб ролі бібліятэк і кніг, аднак, як адзначаюць сацыёлагі, у свеце зноў назіраецца мода на чытанне папяровых выданняў. А сучасныя тэндэнцыі кніжнага дызайну робяць друкаваныя выданні яркімі, прыгожымі, дабротнымі, якія прыемна ўзяць у рукі. Так што будучыня ў бібліятэк, хочацца верыць, ёсць.
Святлана Ганчарова,
фота аўтара